Çatqıran (Çatıqıran) - İrəvan quberniyasının İrəvan qə­zasında, keçmiş Ellər (Abovyan) rayonunda, indi Kotayk vilayətində kənd. Vilayət mərkəzi Hraz- dan (Axta) şəhərindən 50 km cənubda, dəniz səviyyəsindən 1500 m hündürlükdə yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə "müsəlman­ların yaşadığı Çatqıran" (143, s. 82), Qafqazın 5 verstlik xəritəsində "Cadqran" (348, s. 81), er­məni müəlliflərinin əsərlərində həm də "Çatıq- ran" (415, s. 46) kimi qeyd edilmişdir. Kənddə 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamış­dır. 1828-1830-cu illərdə İranın Xoy, Türkiyənin Ələşkirt və Muş vilayətlərində ermənilər köçü­rülərək kənddə yerləşdirilmişdir (427, s. 824; 416, s. 54). Burada ermənilərlə yanaşı, 1831-ci ildə 19 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır (415, s. 126). 1840-cı illərdə azərbaycanlılar erməni silahlıları tərəfindən deportasiya olunmuşdur. Ha­zırda orada ermənilər yaşayır. Toponim türk di­lində "dağ beli, dağın çıxıntısı, qayalı yüksəklik, iki dərəni birləşdirən yer, yarğan, dərəli sıra dağ­lar", "iki çay arasında yer" mənasında işlənən "çat" sözü ilə (359, III (2), s. 1893; 339, s. 608) qədim türk dilində "çəpər, hasar", "düşərgə", "heyvanlar üçün ağıl", "yaşayış yeri", "alaçıq" mənasında işlənən "kuren" (quran, qıran, qran) sözünün birləşməsindən (339, s. 3 173 18) əmələ gəlib, "qayalıqda, iki dərənin, iki çayın arasında olan yaşayış yeri, kənd" mənasını ifadə edir. Erm. SSR AS RH-nin 3 yanvar 1935-ci il tarixli qərarı ilə kəndin adı dəyişdirilərək "Hrazdan", 21 ok­tyabr 1967-ci il tarixli qərarı ilə yenidən dəyişdi­rilərək "Gexaşen" qoyulmuşdur. "Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqın­da" 7 noyabr 1995-ci il tarixli yeni Qanuna əsa­sən, Kotayk vilayətinin inzibati ərazisinə daxil edilmişdir (416, s. 54). Coğrafi koordinatları: 40°14' şm. e., 44°43' ş. u.

Ədəbiyyat:
1. İ.Bayramov, N.Mustafa Həqiqətin Onomastikasi, İndiki Ermənistan Respublikası ərazisində tarixi-coğrafi adların dəyişdirilməsi və saxtalaşdırılması 2021
2. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycanlıların 1988-ci il soyqırımı 2010
3. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan abidələri 2007
4. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış Toponimlərimiz
5. https://erevangala500.com/