Hors - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, keçmiş Keşişkənd (Yeğeqna­dzor) rayonunda, indi Vayotsdzor vilayətində kənd. Vilayət mərkəzi Yeğeqnadzor (Keşişkənd) şəhərindən 24 km şimal-qərbdə, Hors dərəsin­dən axan çayın yanında, dəniz səviyyəsindən 1660 m hündürlükdə yerləşir. 1728-ci ildə tər­tib edilmiş "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə "Xors" kimi qeyd edilmişdir (143, s. 59). Kənddə 1831-ci ildə 26, 1873-cü ildə 649, 1886-cı ildə 904, 1897-ci ildə 1136, 1904-cü ildə 971, 1914-cü ildə 958, 1916-cı ildə 1337,1919-cu ildə 664 nəfər yalnız azərbaycanlı ya­şamışdır (415, s. 92-93, 160-161). Kənd sakin­ləri olan azərbaycanlılar 1919-cu ilin sonlarında erməni silahlı birləşmələrinin təcavüzünə mə­ruz qalaraq tamamilə qovulmuşlar. Burada İrandan köçürülüb gətirilən ermənilər yerləşdi­rilmişdir. Kənd sakinlərindən sağ qalan azər­baycanlılar indiki Ermənistan ərazisində sovet hakimiyyəti qurulandan sonra öz doğma yurd­larına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə ya­naşı, 1922-ci ildə 192, 1926-cı ildə 172, 1931-ci ildə 234 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır (415, s. 92-93, 160-161). 1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşdur. Hazırda kənddə ermənilər yaşa­yır. Bu qədim azərbaycanlı kəndində XII-XIV əsrlərə aid çoxlu tarixi abidələr, Alban kilsəsinin qalıqları, oğuz qəbiristanlığı, qədim Oral Malux və Quşxana kəndlərinin binalarının qalıqları (XIII-XIV əsrlər) vardır (422, s. 71). Toponim "xors" (hors) türk etnonimi (168, s. 103; 211, s. 189) əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilində q~x~h səs əvəzlənməsi qanunauyğun haldır (216, s. 20, 117). "Xors" (hors) etnonimi "qors", "xoros", "xurs" formalarında da qeyd edilir (168, s. 10-11; 287, s. 129-132). "Ermə­nistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında" 7 noyabr 1995-ci il tarixli yeni Qa­nuna əsasən, Vayotsdzor vilayətinin inzibati ərazisinə daxil edilmişdir (416, s. 124).

Coğrafi koordinatları: 39°51' şm. e., 45°13' ş. u.

Ədəbiyyat:
1. İ.Bayramov, N.Mustafa Həqiqətin Onomastikasi, İndiki Ermənistan Respublikası ərazisində tarixi-coğrafi adların dəyişdirilməsi və saxtalaşdırılması 2021
2. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycanlıların 1988-ci il soyqırımı 2010
3. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan abidələri 2007
4. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış Toponimlərimiz
5. https://erevangala500.com/