İlanlı (Çaybasar) - Qars vilayətinin Qars qəzasının Ağbaba nahiyəsində, keçmiş Amasiya rayonunda, indi Şirak vilayətində kənd. Vilayət mərkəzi Gümrü şəhərindən 33 km şimal-şərq­də, Arpaçayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1990 m hündürlükdə yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə (143, s. 130), Qafqazın 5 verst­lik xəritəsində (348, s. 101) qeyd edilmişdir. Kən­din köklü sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Er­məni müəlliflərinin əsərlərində kəndin sakinləri kimi qarapapaqlar göstərilir (415, s. 20). Amasiya rayonunda yaşayan qarapapaqlar Azərbaycan türklərinə bağlı bir tayfadır (ASE, III с., B., 1979, s. 64). Kənddə 1886-cı ildə 137, 1897-ci ildə 206, 1908-ci ildə 240, 1914-cü ildə 276 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır (415, s. 20-21, 104-105; 416, s. 28). 1918-ci ilin may ayında Andrani- kin komandanlığı ilə erməni silahlı dəstələri Təzəkənd kəndində soyqırımı törətmişdir. Qır­ğınlardan bir neçə nəfər qaçıb canını qurtara bilmişdir (7, s. 75). Kənd 1918-1919-cu illərdə Qarsda qurulan Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhu­riyyətinin tərkibində olmuşdur. 1920-ci ilin fev­ralında erməni silahlı dəstələrinin hücumu nə­ticəsində dağıdılmış, əhalisinin bir qismi Qars vilayətinə, bir qismi də İranın Gümrüdəki kon­sulluğu vasitəsilə Urmiya və Səlmas əyalətlərinə köç etmişdir. 1921-ci il Qars müqaviləsi ilə kənd Ağbaba nahiyəsinin tərkibində sovet Ermənista­nına daxil edilmişdir. Bundan sonra kəndin əhali­sinin bir qismi kəndə qayıtmışdır. Hazırda kənd­də əsasən Gürcüstanın Axılkələkvə Boqdanovka (Ninosminda) rayonlarından köçüb gələn ermə­nilər məskunlaşmışlar. Burada 1922-ci ildə 146, 1926-cı ildə 160, 1931-ci ildə 201, 1939-cu ildə 261, 1959-cu ildə 283, 1970-ci ildə 507, 1979-cu ildə 547 (415, s. 21, 105; 416, s. 28), 1987-ci ildə 505 nəfər (35, s. 171) azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin axırlarında və 1989-cu ilin əvvəllə­rində azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya edilmişlər. Hazırda orada ermənilər yaşayır. Toponim "ilanlı" etnonimi (92, s. 15) əsasında əmələ gəlmişdir. Erm. SSR AS RH-nin 26 aprel 1946-cı il tarixli qərarı ilə kəndin adı də­yişdirilərək "Çaybasar", 3 aprel 1991-ci il tarixli qərarı ilə yenidən dəyişdirilərək "Aravet" qoyul­muşdur. "Ermənistan Respublikasının inzibati- ərazi bölgüsü haqqında" 7 noyabr 1995-ci il ta­rixli yeni Qanuna əsasən, Şirak vilayətinin inziba­ti ərazisinə daxil edilmişdir (416, s. 28).

Coğrafi koordinatları: 41°02' şm. e., 43°46' ş. u.

Ədəbiyyat:
1. İ.Bayramov, N.Mustafa Həqiqətin Onomastikasi, İndiki Ermənistan Respublikası ərazisində tarixi-coğrafi adların dəyişdirilməsi və saxtalaşdırılması 2021
2. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycanlıların 1988-ci il soyqırımı 2010
3. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan abidələri 2007
4. Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış Toponimlərimiz
5. https://erevangala500.com/