Qarabağ hakimi Pənahəli xan Cavanşir 1750-ci ilin yayında Şuşa qalasının bünövrəsini qoyandan dərhal sonra həm qala divarlarının tikintisinə, həm də “Çuxur məhəllə” adıyla tanınan ərazidə özü, qardaşları və övladları üçün imarətlər tikdirməyə başladı. Az müddət içərisində memarlıq cəhətdən bir-birindən müxtəlif cizgiləri, detalları, estetik gözəlliyi ilə fərqlənən bir neçə möhtəşəm, gözəgəlimli inzibati və yaşayış binaları ucaldıldı...
Qarabağ tarixinin tanınmış tədqiqatçısı Vasif Quliyev bu barədə AZƏRTAC-ın müxbirinə məlumat verərək deyib: “Pənahəli xan Cavanşirin ikimərtəbəli saray kompleksi şəhərin aşağı hissəsində - Çuxur məhəllədə xüsusi tikinti üslubunda inşa edilmişdi. Üzü cənuba Bağırqan dağına və Topxanaya baxan, qala divarlarına və bürclərinə bitişik bu zəngin və cah-cəlallı, əzəmətli və möhtəşəm bina qədim Şərq şəhərləri üçün xarakterik olan əlavə hündür divarlarla əhatə olunmuşdu. İri bişmiş kərpicdən naxışlarla bəzədilmiş tağlı darvazası, çoxlu otaqları, geniş eyvanı qarşısında fəvvarəli bağça vardı. Sol tərəfdə isə anbarlar, tövlələlər, mərəklər tikilmişdi. Kompleksə daxil olan tikililərin əksəriyyəti xan nəslinin ayrı-ayrı üzvlərinin yaşayış evləri idi. Buradakı istinadgahda xanın ailəsi və nökərləri üçün müxtəlif təyinatlı çoxlu tikintilər də vardı. Saray kompleksində bu cür binaların tikilməsi bir çox xanlıq mərkəzləri üçün səciyyəvi idi.
Sarayın hər iki mərtəbəsinin planı eyni olmuşdur və hər mərtəbə simmetrik quruluşlu üç otaqdan ibarət idi: zal və iki yan otaq. Hər iki mərtəbədəki zallar sarayın baş otaqları adlanırdı, həmin zallarla iki otağı dəhliz birləşdirirdi. Mərtəbələr arasında daxili yol olmadığından ikinci mərtəbəyə yan fasadlara girişi olan yan otaqların arxasında yerləşən pilləkənlərdən qalxırdılar.
Birinci mərtəbədə dəhlizlərə giriş qapısı açılırdı. Aşağı mərtəbənin ortasında fontanın mərmər hovuzu olan zalı divanxana adlanırdı və rəsmi qəbul otağı funksiyasını yerinə yetirirdi. Xan çox vaxt burada otururdu və həmin yer “Xannişin” adlanırdı. O, bu zalda həm də elçiləri qəbul edir, qonaqları qarşılayırdı. İkinci mərtəbədəki böyük zal və hər iki yan otaq, əsasən yay mövsümü üçün nəzərdə tutulmuşdu.
Sarayda xalq təsviri sənətinin bir çox növləri XVIII əsrə aid maraqlı divan rəssamlığı nümunələri vardı. Üst mərtəbənin də alt mərtəbədəki kimi interyeri çoxçeşidli və çoxrəngli bəzəklərlə çox zəngin tərtib edilmişdi. Kəc suvaq üzərində işlənmiş həndəsi və nəbati naxışlar, döyüş və ov səhnələri, insan və quş rəsmləri, dekorativ tərtibatlı buxarılar yüksək bədii-estetik mühit yaratmışdı.
Sonralar Pənahəli xan Cavanşir öz sarayının yanında oğlanları üçün də eyni üslubda, eyni forma və biçimdə imarətlər tikdirmişdi. Qarabağ xan sarayı kompleksinin divarlarının uçuqları yaxın illərə qədər qalırdı.
Mehrəli bəy Cavanşirin imarəti Böyük Qurdlar məhəlləsində yaraşıqlı bina idi. Pənahəli xan Cavanşirin ortancıl oğlu Mehralı bəyə məxsus olan bu imarətin hər iki tərəfində uca bürclər vardı və bina hündür hasarlarla əhatələnmişdi. Həyət darvazasının üstündəki daş üzərində imarətin tikilmə tarixi və sahibinin adı yazılmışdı. Otaqların səqfi isə həndəsi şəkildə və üçkünc idi. İran şahzadəsi Abbas Mirzə Qacar 1826-cı ildə Şuşanı mühasirəyə alarkən şəhəri atəşə tutduğu zaman həmin binanın hasarına bir neçə top mərmisi dəymiş və divar çatlamışdı. Mehrəli bəy Cavanşirin imarəti uzun müddət öz formasını itirməmişdi. Lakin sonralar uçulmuş, bir otağı və bir də dalanının darvazası qalmışdı.
İbrahimxəlil xan Cavanşirin ikinci oğlu Məhəmmədhəsən ağa Cavanşirə məxsus imarət yaraşıqlı iri bina idi. Qala divarları və bürcləri evin yanından keçib, Xəzinə qayasına tərəf uzanırdı. Ağa Məhəmməd şah Qacar 1797-cı ildə Şuşada bir həftəlik “qonaq” olarkən bu imarəti çox bəyənmiş və yaşayış üçün oranı seçmişdi. İran şahının həbs etdirdiyi adamların bir çoxu, o cümlədən Molla Pənah Vaqif də dustaq kimi bu binada saxlanılırdı. Ağa Məhəmməd şahın başı da bu imarətdə kəsilmişdi.
Məhəmmədhəsən ağa vəfat edəndən sonra onun imarətində oğlu, şair və hərbçi, general mayor Cəfərqulu xan Cavanşir (Nəva) yaşamışdı. Zaman keçdikcə bina uçulub-dağılmış, yalnız alt mərtəbəsinin qalıqları qalmışdı.
Xan qızı Natəvanın imarəti “Bazar başı meydanı”nın yaxınlığında hasara alınmış ikimərtəbəli əzəmətli binada yerləşirdi. Beş iri otaqdan ibarət olan bu imarətə sonralar ikimərtəbəli, altı otaqlı əlavə bina da əlavə edilmişdi. Evin qarşısında bağça, arxa tərəfində böyük bir vağ, həyətində isə su anbarı vardı. Bundan əlavə Xurşudbəyimin yaşadığı binanın cənub tərəfində, həyətdə yerin dərinliyində xüsusi buzxana yerləşirdi. Burada ilin bütün fəsillərində, xüsusilə də isti havalarda buz saxlanılırdı. Həmin buzxanadan bütün şəhər əhli, ilk növbədə xəstələr istifadə edirdi. Buz lazım olduqda həkim məsləhətindən sonra xəstələrə, eyni zamanda müraciət edənlərin hamısına anbardan pulsuz olaraq buz verilirdi.
Xan qızı Natəvan rəhbərlik etdiyi “Məclisi-üns” ədəbi dərnəyinin məşğələlərini yay vaxtı bu bağda, qışda isə xüsusi olaraq tikilmiş birmərtəbəli evdə keçirirdi. Binanın sağ tərəfində isə onun qızı Xanbikənin evi yerləşirdi. 1920-ci ilə qədər bu binada “Nikolayevskı” rus-tatar məktəbi, sovet dövründə “Nərimaniyyə” məktəbi, sonralar isə təxminən əlli il Natəvan adına respublika Uşaq-Vərəm sanatoriyası yerləşirdi”.
Tanınmış “Kiss” rok-qrupun bassist-vokalçı Cin Simmonsun koronavirusa yoluxduğu üçün “End Of The Road” dünya turu çərçivəsində verəcəyi dörd konsertini təxirə salıb.
AZƏRTAC guitar.com saytına istinadla xəbər verir ki, qrupun instaqram səhifəsində C.Simmonsun yüngül simptom keçirdiyi bildirilib və buna görə də qrupun üzvləri növbəti 10 gün ərzində özünü təcrid edəcək.
Təxirə salınmış şoulara qrupun Viskonsin ştatının Milvauki şəhərində keçiriləcək “Summerfest 2021”də çıxışı daxildir.
Avqustun 30-da Azərbaycan filmlərinin Amerika Kino Akademiyasının “Oskar” mükafatına təqdimatı üzrə Komissiyanın növbəti iclası keçirilib.
Bu barədə Report-a Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqının mətbuat xidmətinin rəhbəri Əli Vəliyev məlumat verib.
O qeyd edib ki, professor Şəfiqə Məmmədovanın rəhbərlik etdiyi və üzvlərin yeniləndiyi Komissiyanın iclasında 2020 – 2021-ci illərdə xarici fimlər nominasiyası üzrə çəkilmiş filmlərin prodüserlər tərəfindən adı çəkilən Komissiyaya 1 nüsxə Dvd formatında təqdim olunması qərara alınıb.
Qeyd edək ki, filmlər geri qaytarılmır və Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqının fondunda saxlanılır.
Fimlər Komissiyaya sentyabrın 20-dək təqdim olunmalıdır.
Misirin “Nil-Mədəniyyət” televiziya kanalında dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş veriliş yayımlanıb.
AZƏRTAC xəbər verir ki, verilişdə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 2021-ci ilin Azərbaycanda “Nizami Gəncəvi İli” elan edildiyi diqqətə çatdırılıb, Şərqin dahi şair və mütəfəkkirinin həyatı, zəngin yaradıcılığı, dünyaya gəldiyi Gəncə şəhəri haqqında ətraflı məlumat verilib. Qeyd edilib ki, Nizami Gəncəvi məşhur “Leyli və Məcnun” poemasını ərəb məhəbbət dastanından ilham alaraq yaradıb. Həmçinin Misirin İsgəndəriyyə Kitabxanasında dahi şairin büstü qoyulub.
Verilişdə diqqətə çatdırılıb ki, gündən-günə qüdrətlənən Azərbaycan ötən il öz torpaqlarının işğaldan azad olunması uğrunda Ermənistana qarşı müharibədə Zəfər qazanaraq ərazi bütövlüyünü bərpa edib.
Süjetdə Azərbaycanın paytaxtı Bakı, ölkəmizin füsunkar təbiət mənzərələri və tarixi abidələrimiz nümayiş etdirilib. Misirli tamaşaçılara məlumat verilib ki, İslam ölkəsi olan Azərbaycan elm, mədəniyyət, təhsil sahələrində böyük uğurlar qazanıb, həmçinin qüdrətli iqtisadiyyata malikdir.
Verilişdə, həmçinin Nizaminin “Leyli və Məcnun” poeması əsasında kiçik tamaşa hazırlayan və dövlət himnimizi ifa edən misirli gənclərə Azərbaycanın Misirdəki səfirliyi tərəfindən təşəkkürnamələr təqdim edilib.
Türkmənistan, Azərbaycan, Rusiya, İran və Qazaxıstanı təmsil edən musiqiçilər Xəzərsahili ölkələrin musiqiçilərinin birləşmiş simfonik orkestrinin tərkibində çıxış edəcəklər. Orkestrin debütü sentyabrın 11-də Astraxanda keçiriləcək “OperaFirst” Xəzər klassik musiqi festivalının qala konsertində baş tutacaq.
Report xəbər verir ki, birləşmiş orkestrin tərkibinə dost ölkələri təmsil edən 65 musiqiçi daxildir. Bu unikal musiqi kollektivi xüsusi olaraq “OperaFirst” festivalı üçün “Music Entertainment” Mədəniyyət fondu tərəfindən təşkil edilib.
Dirijor pultu arxasında Sankt-Peterburq Dövlət Filarmoniyasının direktoru və baş dirijoru Mixail Qolikov çıxış edəcək.
“OperaFirst” festivalı dünya opera ulduzları Sumi Ço (Koreya Respublikası), Elizabet Vidal (Fransa) və Sergey Leyferkusun (Rusiya/Portuqaliya) iştirakı ilə qala-konsertlə yekunlaşacaq.
Tədbir çərçivəsində həmçinin 5 ölkə dizaynerlərinin xüsusi olaraq bu tədbir üçün hazırladıqları kolleksiyaların nümayiş olunacağı “Caspian Fashion Week” təşkil ediləcək.
Dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyi münasibətilə bu il ukrain dilində Ukraynada işıq üzü görmüş “Leyli və Məcnun” kitabının Kiyev Beynəlxalq Kitab Festivalında (“Kyiv Book Art Fest”) təqdimatı keçirilib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbiri tanınmış Ukrayna yazıçısı, tərcüməçi, Əməkdar incəsənət xadimi Aleksey Kononenko açaraq, Nizaminin zəngin ədəbi irsi haqqında, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin Ukrayna–Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin inkişafına verdiyi töhfələrdən danışıb: “Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzi “Leyli və Məcnun” poemasını ukrain dilində Ukraynada nəşr etməklə dahi Nizaminin zəngin ədəbi irsinin Ukraynada yaxından tanıdılması və dərindən öyrənilməsinə yönəldilmiş dəyərli bir layihə həyata keçirib. Bu il 880 yaşı qeyd edilən böyük şairin əsərlərinin yenidən dünyaya ayaq açması, bəşəri mənəvi dəyərlərin gündəmə gətirilməsinə, ümumilikdə insanlığın ruhi dünyasının zənginləşməsi və saflaşmasına xidmət edən tarixi zərurətdir”.
Mərkəzin Ukrayna təmsilçisi Marina Qonçaruk nəşr haqqında ətraflı danışaraq kitaba, məşhur ukraynalı türkoloq-alim Aqafangel Krımskinin Nizami yaradıcılığının geniş və dərin təhlilini verən “Nizami və müasirləri” monoqrafiyasından parçaların da daxil edildiyi və əsərin artıq ölkənin mərkəzi kitabxanalarından əldə edilə biləcəyi barədə məlumat verib.
Festival çərçivəsində “Leyli və Məcnun” kitabı ilə yanaşı, Dövlət Tərcümə Mərkəzinin ukrain dilində Ukraynada ərsəyə gətirdiyi digər nəşrlər də – “Müasir Azərbaycan poeziyası antologiyası”, İmadəddin Nəsimi “І шляхом Істини постав я сам...” (“Haqq yolu mən özüm oldum...”), Salam Sarvan “І потонути неможливо, неглибокий цей світ...” (“Boğulmaq da olmur, dayazdı dünya”), Leyla Əliyeva “Свiт тане, як сон” (“Dünya yuxutək əriyir”) sərgilənib.